रैथाने उम्मेदवारको संसद पुग्ने पहिलो प्रयास

९ फागुन २०२४ मा कैलालीको धनगढीमा जन्मिएका नरनारायण शाह ‘मनु’ धनगढी उपमहानगरपालिका–२ सन्तोषी टोलका स्थायी बासिन्दा हुन् । नेपाली कांग्रेसको सुदूरपश्चिम प्रदेश कार्यसमितिका महामन्त्री शाहले स्नातक तहसम्मको अध्ययन गरेका छन् ।

प्री–प्राइमरीदेखि माध्यमिक (हाइस्कुल) सम्म भारतको लखनउस्थित काल्विन तालुकेदार्स कलेजमा अध्ययन गरेका शाहले इन्टरमिडियट कैलाली बहुमुखी क्याम्पस, धनगढी र पिपुल्स क्याम्पस, पकनाजोल (काठमाडौं) बाट पूरा गरेका छन् ।

लखनउ विश्वविद्यालय (भारत) बाट स्नातक तह अध्ययन गरेका शाह राजनीतिसँगै खेलकुद र समाजसेवामा रूची राख्छन् । उनी धनगढीको ओम प्यालेसका सञ्चालक पनि हुन् । 

शाह धनगढी जेसिज, जेसिज एभरेस्ट इग्लिस स्कुल व्यवस्थापन समिति र नेपाल सितिरियो कराते महासंघ कैलालीका पूर्वअध्यक्ष रहिसकेका छन् । क्रिकेट र टेबुल टेनिसका पूर्व राष्ट्रिय खेलाडी शाहसँग जिल्ला खेलकुद विकास समितिमा सदस्यको जिम्मेवारी सम्हाली सकेको अनुभव छ ।

शाह नेपाल भारत मैत्री संघ (कैलाली), नेपाल रेडक्रस सोसाइटी (कैलाली), कैलाली उद्योग वाणिज्य संघ (धनगढी), एमनेष्टी इन्टरनेशनल (धनगढी), कैलाली जनपुस्तकालय (धनगढी), नवजीवन सहकारी संस्था लिमिटेड (धनगढी), युथ स्पोर्ट्स क्लब (धनगढी) र सामुदायिक प्रहरी सेवा केन्द्र (हसनपुर, धनगढी) मा पनि आवद्ध छन् ।

नेपाल तरूण दल कैलालीको अध्यक्ष रहिसकेका उनले दुई कार्यकाल कैलाली कांग्रेसको नेतृत्व गरिसकेका छन् । शाह कांग्रेसको १४ औं महाधिवेशनमा पार्टीको सुदूरपश्चिम प्रदेश कार्यसमितिको महामन्त्रीमा निर्वाचित भएका हुन् ।

कांग्रेसको भ्रातृ संगठन नेपाल तरुण दल, कैलालीका पूर्वजिल्ला अध्यक्ष र नेपाल विद्यार्थी संघ जनसम्पर्क समिति, लखनउ (भारत) का संस्थापक सदस्य पनि हुन् ।

कांग्रेस कैलालीमा जिल्ला सहसचिव भएका उनले दुई कार्यकाल पार्टीको जिल्ला सभापति भएर कार्यसम्पादन गरिसकेका छन् । शाह गैरसरकारी संस्था रुडुक, कैलालीका पूर्वअध्यक्ष पनि हुन् । उनीसँग कांग्रेस तथा धनगढी जेसिजको जिल्लास्तरीय प्रशिक्षक भएर पनि काम गरेको अनुभव छ ।

दर्जनौं सामाजिक संस्थाहरूमा संलग्नताले उनलाई धनगढीको हरेक तप्काका जनतासँग जोडेको छ।

१४औं महाधिवेशनमा प्रदेश महामन्त्री शाहलाई कांग्रेसले आसन्न निर्वाचनमा कैलाली–५ बाट प्रत्यक्षतर्फ प्रतिनिधिसभा सदस्यको उम्मेदवार बनाएको छ । नवनिर्वाचित सभापति गगनकुमार थापाले पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री आरजु राणा देउवाको ठाउँमा उनलाई टिकट दिएका छन् ।

कैलाली–५ का लागि कांग्रेसको क्षेत्रीय कार्यसमितिले पूर्वमन्त्री राणासँगै डिल्लीराज पन्त, शाह र नृपबहादुर ओडको नाम सिफारिस गरेको थियो । प्रतिनिधिसभा निर्वाचन–२०७९ मा यहाँबाट पन्त २१ हजार ३९२ मतसहित विजयी भएका थिए ।

उनका निकटतम प्रतिद्वन्द्वी नेकपा एमालेका नारदमुनी रानाले २० हजार ३१८ मत पाएका थिए । कांग्रेसबाट विद्रोह गरेर स्वतन्त्र उम्मेदवार बनेका पुष्करनाथ ओझाको पक्षमा ८ हजार ३४९ मत खसेको थियो ।

प्रतिनिधिसभा निर्वाचन–२०७४ मा कैलाली–५ बाट पूर्वमन्त्री राणा चुनावी प्रतिष्पर्धामा उत्रिएकी थिइन् । उनलाई एमाले उम्मेदवार रानाले पराजित गरेका थिए । राना २७ हजार २०२ मतसहित विजयी हुँदा राणाले २२ हजार ३२२ मत पाएकी थिइन् ।

अनुकूलता/प्रतिकूलता

नवनिर्वाचित सभापति गगन थापा र पार्टीको केन्द्रीय नेतृत्वले यसपटक आरजु राणाको सट्टामा ‘स्थानीय र लोकप्रिय’ अनुहार खोज्दा शाहले टिकट पाएका हुन्।

कैलाली–५ मा कांग्रेसको इतिहास उतारचढावपूर्ण छ । २०७४ सालमा आरजु राणा देउवा एमालेका नारदमुनी रानासँग ५ हजार मतान्तरले पराजित भइन्।

२०७९ सालमा डिल्लीराज पन्तले नारदमुनी रानालाई १ हजार ७४ मतान्तरले हराएर बदला लिए। तर, कांग्रेसकै पुराना नेता पुष्करनाथ ओझाले स्वतन्त्र उठेर ८,३४९ मत काट्दा कांग्रेसलाई निकै सास्ती भएको थियो।

यो चुनावमा शाहका प्रतिस्पर्धीहरू झनै बलिया छन्। नेकपा एमालेका यज्ञराज ढुंगाना र प्रेम बहादुर आले (नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी) जस्ता भारी वजन भएका नेताहरू मैदानमा छन्। प्रेम आले डोटी छाडेर धनगढी झर्दा त्यसको प्रत्यक्ष असर कांग्रेस र एमाले दुवैको मतमा पर्ने देखिन्छ।

शाह धनगढीकै 'धर्तीपुत्र' हुन्। आरजु राणालाई 'पर्यटक उम्मेदवार' को ट्याग लाग्दा कांग्रेसले क्षति बेहोरेको थियो। उनी मतदाताको घरदैलोमा सधैं उपलब्ध हुने नेताका रूपमा परिचित छन्।

दुई पटक जिल्ला सभापति भएका कारण जिल्लाभरिका कांग्रेस कार्यकर्ता र क्रियाशील सदस्यहरूसँग उनको सिधा सम्पर्क छ । लामो समय राजनीतिमा रहे पनि शाह अहिलेसम्म ठूला भ्रष्टाचार वा काण्डहरूमा मुछिएका छैनन्। उनको भद्र र शालीन स्वभाव नै उनको सबैभन्दा ठूलो पुँजी हो।

जेसिज, रेडक्रस र खेलकुदका माध्यमबाट उनले राजनीतिभन्दा बाहिरको एउटा ठूलो 'न्युट्रल' (तटस्थ) मतदाता समूहमा आफ्नो प्रभाव जमाएका छन्।

तर, शाह संगठन चलाउन माहिर भए पनि आम निर्वाचनमा पहिलो पटक उम्मेदवार बनेका छन्। ठूलो जनसमूहको मत तान्न र चुनावी मनोविज्ञान व्यवस्थापन गर्न उनी कति सफल हुन्छन्, त्यो हेर्न बाँकी छ।

कांग्रेसभित्रको गुटबन्दी कैलालीमा सधैं हाबी हुने गर्छ। पुष्करनाथ ओझा समूह र आरजु राणा पक्षधरका केही असन्तुष्ट कार्यकर्तालाई मिलाएर लैजानु उनको पहिलो चुनौती हुनेछ।

यसपटक एमाले मात्र होइन, प्रेम बहादुर आलेले पनि कांग्रेसकै केही मत काट्न सक्ने आकलन गरिएको छ। साथै, रास्वपाका आनन्द बहादुर चन्दले युवा र सहरी मत तान्दा कांग्रेसको सुरक्षित मानिने मत घट्न सक्छ।

चुनाव निकै खर्चिलो हुँदै गएको सन्दर्भमा, व्यावसायिक पृष्ठभूमिका शाहलाई आर्थिक रूपमा त सहज होला, तर विपक्षीको ‘आक्रामक’ खर्च गर्ने प्रवृत्तिको सामना गर्नु चुनौतीपूर्ण हुनेछ।

शाह कैलाली–५ का लागि कांग्रेसका एक ‘क्लिन’ र ‘लोकल’ उम्मेदवार हुन्। यदि उनले कांग्रेसको परम्परागत मत जोगाउँदै खेलकुद र सामाजिक क्षेत्रको आफ्नो व्यक्तिगत प्रभावलाई मतमा बदल्न सके भने, पहिलो प्रयासमै उनी संसदको ढोका खोल्न सफल हुनेछन्।

तर, धनगढीको मैदानमा यसपटक एमाले, रास्वपा र प्रेम आलेको आक्रामक उपस्थिति छ। यो बहुकोणीय भिडन्तमा शाहले कति कौशल र चातुर्य देखाउँछन्, त्यसैले उनको राजनीतिक भविष्यको फैसला गर्नेछ।