जितको शृङ्खला फर्काउने धोको

विजय कुमार गच्छदार नेपाली राजनीतिका एक चतुर खेलाडी र सुनसरी–३ का 'अपराजित जस्तै' मानिने नेता हुन् (२०७९ को अपवाद बाहेक)। २०४८ सालदेखि निरन्तर चुनाव जित्दै आएका गच्छदार धेरै पटक उपप्रधानमन्त्री र प्रभावशाली मन्त्री भइसकेका छन्। उनी सिंहदरबारमा सदावहार छाउने नेता मानिन्नछन् ।

मधेशी जनअधिकार फोरम (लोकतान्त्रिक) मार्फत आफ्नो छुट्टै शक्ति बनाएका उनी पछि पुनः नेपाली कांग्रेसमा फर्किएका थिए।

भगवती चौधरीसँगको कडा टक्कर

गच्छदार र एमालेकी भगवती चौधरीबीचको प्रतिस्पर्धा नेपालकै सबैभन्दा रोचक चुनावी भिडन्तमध्ये एक मानिन्छ।

सुनसरी निर्वाचन क्षेत्र नम्बर-३ थारू समुदायको बाहुल्य क्षेत्र हो । यो क्षेत्रमा विशेष गरी थारू नेताहरूबीच नै चुनावी भिडन्त हुँदै आइरहेको छ । यो पटक पनि थारू समुदायकै पुराना नेताहरू चुनावी प्रतिस्पर्धामा छन् ।

यो निर्वाचन क्षेत्रमा नेपाली कांग्रेसका नेता गच्छदार आठौं पटक चुनावी मैदानमा छन् । उनीसँग टक्कर दिन नेकपा एमालेले पनि थारू समुदायबाटै भगवती चौधरीलाई उम्मेदवार बनाएको छ ।  गच्छदार र चौधरीबीचको यो चौथो प्रतिस्पर्धा हो ।  

यो क्षेत्रमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले अशोक चौधरी, नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) ले दुर्गेश चौधरी, श्रम संस्कृति पार्टीले रामप्रसाद सदा, समावेशी समाजवादी पाटी नेपालले किशोरकुमार विश्वास, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) ले घनश्याम गुरुङ लगायत २२ जना चुनावी मैदानमा छन् ।

गच्छदारले २०४८ सालदेखि २०७४ सम्म एकछत्र राज गरेको यस क्षेत्रमा २०७९ सालको संसदीय निर्वाचनमा भने भगवतीले बाजी मारेकी थिइन् । गच्छदारको तीन दशक लामो राजनीतिक विरासत भत्काउँदै भगवतीले जितेकी थिइन् । तर जेनजी आन्दोलनपछि संसद् विघटन भयो । उनले कार्यकाल पूरा गर्न पाइनन् । भगवती फेरि आफ्नो जित दोहोर्‍याउने दाउमा छिन् । गच्छदार भने गुमेको विरासत फर्काउने प्रयासमा छन् ।

१२ पटकसम्म मन्त्री भएका गच्छदारले आफ्नो क्षेत्रमा धेरै विकास गरेको दाबी गर्दै आएका छन् । शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायात, कृषिमा आमूल परिवर्तन गर्ने बाचा दोहोर्‍याउँदै उनी मतदाताको घरदैलोमा पुगिरहेका छन् । मतदाताहरू भने आफ्नो क्षेत्रबाट प्रभावशाली नेतालाई जिताएर पठाए पनि देखिने गरी विकासको काम गर्न गच्छदार चुकेको गुनासो गरिरहेका छन् ।

गच्छदार कांग्रेस छाडेर कहिले मधेशी जनाधिकार फोरमका नेता भए । २०७० मा फोरम फुटेपछि लोकतान्त्रिक जनाधिकार फोरमका नेता बने । फोरमबाट २०७० सालमा उनले चुनाव लडे, यो चुनावमा पनि उनले जिते । २०७४ सालमा भने उनी पुरानै राजनीतिक घर कांग्रेसमा फर्किए । २०७४ को चुनावमा पनि उनको प्रतिस्पर्धी भगवती नै थिइन् । यो पटक पनि उनले अत्यन्तै झिनो मतले जित हात पारे ।

तर २०७९ सालको चुनावमा भने उनी करिब ५ हजार मत अन्तरले भगवतीसँग पराजित भए । गच्छदारको कमजोरीलाई समातेर भगवतीले चौथो प्रयासमा जित हात पारेकी थिइन् । आफूले पूरा कार्यकाल काम गर्न नपाएका कारण मतदाताको चाहना अनुसार विकास निर्माणका काम गर्न नपाएको उनी बताउँछिन् ।

२०८२ को चुनावी गणित

आफ्नो विजय शृङ्खला फर्काउने गच्छदारको धोकोमा एमाले नेता चौधरीले कडा चुनौती खडा गर्नेछिन् । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट अशोक कुमार चौधरी उम्मेदवार छन्। २०७९ मा रास्वपाले यहाँ ६ हजारभन्दा बढी मत ल्याएको थियो, जुन यसपटक अझ बढ्न सक्ने देखिन्छ।

यसपटक भगवतीका अतिरिक्त रास्वपाका अशोक र जनमत पार्टीका राम नारायण थारुले गच्छदारको परम्परागत थारु/चौधरी भोट बैंकमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छन्।

अनुकूलता

सुनसरी–३ मा गच्छदारको व्यक्तिगत प्रभाव र कांग्रेसको संगठन दशकौंदेखि मजबुत छ। उनले स्थानीय तहमा निर्माण गरेको कार्यकर्ताको संजाल अझै पनि उनको मुख्य शक्ति हो।

२०७९ सालमा पहिलो पटक पराजय व्यहोरेका गच्छदारलाई यसपटक 'अन्तिम मौका' को रूपमा सहानुभूति मिल्न सक्छ। साथै, उनीमाथि लागेका केही कानुनी मुद्दाहरूमा (ललिता निवास आदि) राजनीतिक प्रतिशोधको भाष्य बनाएर उनले मतदाताको मन जित्ने प्रयास गरिरहेका छन्।

आफ्नो क्षेत्रमा पुल, सडक र पूर्वाधार निर्माणमा उनले पुर्‍याएको योगदानका कारण गच्छदारलाई विकासप्रेमी नेताको रूपमा हेर्ने एक ठूलो तप्का अझै जीवित छ।

प्रतिकूलता

२०७९ सालमा ५ हजारभन्दा बढीको मतान्तरले जितेकी भगवती चौधरी अहिले थप शक्तिशाली छिन्। उनी संघीय मन्त्री समेत भइसकेकोले उनको प्रभाव क्षेत्र झनै विस्तार भएको छ।

सुनसरी–३ मा थारु र मुस्लिम मत निर्णायक हुन्छन्। रास्वपा र जनमत पार्टीले यी समुदायका युवाहरूको मत तानिरहेका छन्। गच्छदारको मुख्य भोट बैंकमै रास्वपा र जनमतले क्षति पुग्दा उनलाई विगतको जस्तो 'ब्लक भोट' पाउन मुस्किल छ।

कांग्रेसभित्रको एउटा तप्का नयाँ अनुहारलाई स्थान दिनुपर्ने पक्षमा थियो। गच्छदारलाई नै पुनः टिकट दिँदा युवा कार्यकर्ताहरूमा केही निराशा देखिन सक्छ, जसको फाइदा रास्वपाका अशोक कुमार चौधरीले लिन सक्छन्।

गच्छदारका लागि २०८२ को चुनाव 'अस्तित्वको लडाइँ' हो। भगवती चौधरीसँगको बदला लिने र आफ्नो गुमेको विरासत फर्काउने यो उनको अन्तिम मौका हुन सक्छ। थारु भोटको रक्षा र कांग्रेसको 'कोर' मतलाई सुरक्षित राख्नु नै उनको जितका लागि अनिवार्य शर्त हुनेछ।