परिचित नाम, बदलिँदो माहोल
डा शेखर कोइराला
लगातार चुनावी उतार–चढावपछि मोरङ–६ मा डा. शेखर कोइरालाका लागि यो चुनाव विश्वास जोगाउने परीक्षा बनेको छ ।
०००
नेपाली राजनीतिमा डा. शेखर कोइराला कुनै नौलो नाम होइन । कोइराला परिवारको राजनीतिक विरासत बोकेका उनी मोरङ क्षेत्र नम्बर ६ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्यका रूपमा उम्मेदवार बनेका छन् । २०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा विजयी भएका कोइराला त्यसबेला पार्टी सभापति र प्रधानमन्त्री बन्ने एजेन्डासहित मतदाताको घरदैलोमा पुगेका थिए ।
तर यसपटकको निर्वाचन उनका लागि सहज देखिँदैन । नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशनमा तत्कालीन सभापति शेरबहादुर देउवा पक्षमा उभिएका कोइरालाले यसपालि पार्टी सभापति वा प्रधानमन्त्री बन्ने एजेन्डा अघि सारेका छैनन् । विशेष महाधिवेशनबाट गगन थापा कांग्रेस सभापति बनेपछि कांग्रेसले थापालाई नै भावी प्रधानमन्त्रीका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ ।
यसबीच, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको बढ्दो प्रभाव र निर्वाचित भएपछि अपेक्षित काम गर्न नसकेको आरोपका कारण कोइरालामाथि जनस्तरमा आक्रोशसमेत देखिन थालेको छ । यही कारण मोरङ–६ मा यसपटकको चुनाव उनीका लागि चुनौतीपूर्ण बनेको छ ।
राजनीतिक यात्रातर्फ फर्किँदा, कोइराला २०६४ सालको पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा तत्कालीन फोरम लोकतान्त्रिकका उम्मेदवार विजयकुमार गच्छदारसँग पराजित भएका थिए । मोरङ र सुनसरी दुवै क्षेत्रबाट निर्वाचित गच्छदारले मोरङ–६ छाडेपछि २०६५ सालको उपनिर्वाचनमा कोइरालाले फोरम लोकतान्त्रिककै उम्मेदवारलाई पराजित गर्दै संविधानसभा सदस्यमा विजयी भए । उक्त उपनिर्वाचनमा एमालेका उम्मेदवार विनोद ढकाल तेस्रो स्थानमा रहेका थिए ।
७५ वर्षीय कोइरालाले २०७० सालको दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा फोरम लोकतान्त्रिकका विजयकुमार गच्छदारलाई पराजित गरेका थिए । तर २०७४ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा उनी एमाले उम्मेदवार लालबाबु पण्डितसँग ६ सय ७५ मतको अन्तरले पराजित भए । त्यसपछि २०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा मतदाताले पुनः कोइरालालाई विजयी गराए ।
२०६४ सालको संविधानसभा निर्वाचनयता यो उनको छैटौँ निर्वाचन प्रतिस्पर्धा हो । त्यतिबेला हालको मोरङ–६ क्षेत्र मोरङ क्षेत्र नम्बर ७ का रूपमा चिनिन्थ्यो ।
अनुकूलता
- कोइराला परिवारको राजनीतिक विरासत र परिचित नाम
- लामो संसदीय अनुभव र क्षेत्रको निरन्तर प्रतिनिधित्व
- कांग्रेसको परम्परागत मत आधार
प्रतिकूलता
- निर्वाचित भएर पनि अपेक्षित काम नगरेको आरोप
- राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको बढ्दो प्रभाव
- यसपटक स्पष्ट नेतृत्व वा प्रधानमन्त्री एजेन्डाको अभाव
Battleground Analysis
अनुकूलता
- विरासत र ब्राण्ड: कोइराला परिवारको उद्गम स्थल विराटनगरमा "कोइराला" नामको भावनात्मक भोट बैंक अझै सुरक्षित छ।
- संगठन: कांग्रेसको परम्परागत संगठन र २०७९ को फराकिलो जितको मनोबल।
- अनुभव: लामो संसदीय अनुभव र क्षेत्रको निरन्तर प्रतिनिधित्व (जित्दा वा हार्दा पनि क्षेत्र नछोडेको)।
प्रतिकूलता
- एजेन्डाको अभाव: अघिल्लो पटक "म प्रधानमन्त्री बन्छु" भन्दा आएको भोट यसपटक पार्टी नेतृत्व (गगन थापा) अर्कै भएकाले 'प्रधानमन्त्री' को कार्ड खेल्न नपाउँदा घट्न सक्छ।
- रास्वपाको प्रभाव: सहरी क्षेत्र (विराटनगर) मा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले युवाको भोट काट्ने उच्च जोखिम।
- एन्टी-इन्कम्बेन्सी: जितेर गएपछि खासै ठूलो काम गर्न नसकेको जनगुनासो र आक्रोश।
- विशेष महाधिवेशनको तुष: विशेष महाधिवेशनमा देउवा पक्षलाई सघाउँदा उनको "विद्रोही/परिवर्तनकारी" छविमा दाग लागेको छ, जसले तटस्थ मत बिच्काउन सक्छ।
राजनीतिक स्वभाव र शैली
विरासत र जिम्मेवारी
बीपी र गिरिजाप्रसाद कोइरालाको राजनीतिक लिगेसी बोक्ने मुख्य पात्र। विराटनगरको 'कोइराला निवास' लाई केन्द्रबिन्दु बनाएर राजनीति सञ्चालन गर्ने शैली।
बौद्धिक र शालीन
चिकित्सा पेसा र बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको उपकुलपति (भीसी) भएर काम गरेको अनुभवले उनको प्रस्तुति तार्किक र संयमित हुन्छ ।
परिस्थितिजन्य सम्झौता
विगतमा पार्टीभित्रको 'विद्रोही' धारको नेतृत्व गरे पनि पछिल्लो विशेष महाधिवेशनमा तत्कालीन संस्थापन (देउवा) पक्षमा उभिएर उनले आफ्नो रणनीतिक र व्यावहारिक रूप देखाए ।
एजेन्डाविहीनताको सकस
२०७९ मा भावी प्रधानमन्त्रीको एजेन्डा लिएर गएका कोइराला यसपटक पार्टी नेतृत्व (गगन थापा) अर्को पुस्तामा गएपछि रक्षात्मक अवस्थामा देखिए ।
चुनावी इतिहास
| निर्वाचन | क्षेत्र | प्रतिस्पर्धी | प्रतिस्पर्धी मत | प्राप्त मत | मतान्तर | नतिजा |
|---|---|---|---|---|---|---|
| २०६४ साल | मोरङ-७ | विजयकुमार गच्छदार | १८४१६ | १३२६१ | ५१५५ | पराजित |
| २०६५ (उपनिर्वाचन) | मोरङ-७ |
|
||||
| २०७० साल | मोरङ-७ | विजयकुमार गच्छदार |
|
|||
| २०७४ साल | मोरङ-६ | लालबाबु पण्डित | ३३९४१ | ३३२६६ | ६७५ | पराजित |
| २०७९ साल | मोरङ-६ | लालबाबु पण्डित | २२९४६ | ३५२१३ | १२२६७ |
|
राजनीतिक टाइमलाइन
पेशागत जीवन
लामो समय चिकित्सा क्षेत्रमा सक्रिय। बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, धरानको उपकुलपति (भीसी) को जिम्मेवारी बहन। बहुदलपछि राजनीतिमा सक्रिय । त्यसअघि पनि पारिवारिक विरासतका कारण राजनीतिमा क्रियाशील ।
सभासद
मोरङ–७ (साविक) बाट पहिलो पटक उम्मेदवार। मधेसी जनअधिकार फोरम (लोकतान्त्रिक) का विजयकुमार गच्छदारसँग पराजित।
उपनिर्वाचनबाट संसदमा
२०६५ (उपनिर्वाचन): गच्छदारले दुई क्षेत्र जितेर मोरङ छाडेपछि भएको उपनिर्वाचनमा फोरम लोकतान्त्रिककै उम्मेदवारलाई हराउँदै पहिलो पटक सांसद निर्वाचित।
दोस्रो विजय
विजयकुमार गच्छदारलाई पराजित गर्दै दोस्रो पटक विजयी।
२०७४ (प्रतिनिधिसभा): एमालेका लालबाबु पण्डितसँग झिनो मतान्तर (६७५ मत) ले पराजित। २०७९ (प्रतिनिधिसभा): लालबाबु पण्डितलाई १२ हजारभन्दा बढी मतान्तरले हराउँदै शानदार जित। (एजेन्डा: भावी प्रधानमन्त्री/सभापति)।
सभापतिमा उम्मेदवारी
कांग्रेसको १४ औँ महाधिवेशनमा सभापतिमा उम्मेदवारी दिए तर, शेरबहादुर देउवासँग पराजित बने ।
नयाँ संस्थापनबाट उम्मदेवार
पार्टीभित्रको बदलिँदो समीकरण (गगन थापा सभापति) बीच मोरङ–६ बाट छैटौं पटक चुनावी प्रतिस्पर्धामा। विशेष महाधिवेशनको विपक्षमा उभिए पनि उनी नयाँ परिणाम स्वीकारेर चुनावी मैदानमा गएका छन् ।
डा शेखर कोइराला को उम्मेदवारि कस्तो लागयो ?
निकटतम प्रतिद्वन्दी
