नेतृत्व फेरिएर पाएको अवसरलाई नतिजामा बदल्नुपर्ने चुनौती

नेपाली कांग्रेसका नेता डा. मीनेन्द्र रिजाल गत पुस अन्तिम साता सम्पन्न विशेष महाधिवेशनको विपक्षमा थिए। तत्कालीन महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले नेतृत्व गरेको विशेष महाधिवेशनको कार्यसूचीलाई उनले 'समस्या' भनेका थिए।

तर उनको बुझाइ उल्टो भयो। विशेष महाधिवेशनले गगनलाई सभापति चुन्यो। निर्वाचन आयोगले पनि गगन नेतृत्वको कांग्रेसलाई नै मान्यता दियो। उनै गगन थापाले हस्ताक्षर गरेर दिएको कांग्रेसको टिकट लिएर अहिले रिजाल मोरङ–२ मा मत मागिरहेका छन्। यसरी पार्टी राजनीतिमा नयाँ परिस्थितिको अनुभूति गर्नुपरेका रिजालका निम्ति चुनाव लड्दै गरेको क्षेत्र भने पुरानै हो।

२०७४ सालमा रिजाल यही क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका थिए। वाम गठबन्धन हुँदा पनि रिजालले एमालेका ऋषिकेश पोखरेललाई १ हजार ८ सय ५ मतको अन्तरले पराजित गरेका थिए। त्यसबेला रिजालले ३५ हजार ८ सय १९ मत ल्याएर जितेका थिए।

यही अवधिमा रिजाल रक्षामन्त्री बने। तर कांग्रेसको १४औँ महाधिवेशनमा महामन्त्री पदमा पराजित भएसँगै उनले रक्षामन्त्रीबाट राजीनामा दिए। मन्त्री पदबाट राजीनामा गरेका रिजाललाई तत्कालीन सभापति शेरबहादुर देउवाले २०७९ को चुनावमा टिकट नै दिएनन्। रिजालको टिकट खोसेर सुजाता कोइरालालाई दिइयो, तर एमालेका ऋषिकेशले चुनाव जिते।

माओवादीसहित पाँच दलीय गठबन्धन हुँदा पनि जित्न नसकेकी सुजाताले यसपटक चुनाव नलड्ने निर्णय लिएपछि रिजालले उम्मेदवार बन्ने अवसर पाएका हुन्। कांग्रेसभित्र उनलाई आफूलाई लागेको कुरा प्रस्ट राख्न सक्ने नेताका रूपमा चिनिन्छ। माओवादी लडाकु समायोजनमा उनको भूमिका राष्ट्रिय राजनीतिमै सम्झनायोग्य छ। सेना समायोजन विशेष समितिमा रिजाल सदस्य थिए।

मोरङ–२ को राजनीतिक पृष्ठभूमि भने कांग्रेसका निम्ति ऐतिहासिक छ। यही क्षेत्रबाट गिरिजाप्रसाद कोइरालाले २०४८, २०५१ र २०५६ सालको निर्वाचन गरी तीन पटक जितेका थिए। गिरिजाले छोडेपछि पनि यो क्षेत्रमा कांग्रेसको राम्रै प्रभाव छ। २०६४ को पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा देशभर माओवादीको लहर चल्दा पनि यो क्षेत्रबाट कांग्रेसका आमोदप्रसाद उपाध्यायले जितेका थिए। त्यसबेला मोरङबाट जित्ने उनी कांग्रेसका एक मात्र नेता थिए।

तर २०७० सालको दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा कांग्रेसको किल्ला एमालेले तोड्यो। उपाध्यायलाई नै पराजित गर्दै एमालेका ऋषिकेशले जिते। २०७४ सालको चुनाव हारे पनि ऋषिकेशले २०७९ को निर्वाचनमा फेरि जिते। ३३ हजार १४८ मतसहित पोखरेलले जित्दा कांग्रेसकी सुजाता कोइरालाले ३१ हजार ९४० मत पाएकी थिइन्। अर्थात्, यो क्षेत्र विगतमा जस्तो कांग्रेसको पकड भन्न मिल्ने अवस्थामा छैन।

नयाँ शक्तितर्फ पनि राम्रै आकर्षण देखिन्छ। २०७९ को निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका ठगेन्द्र न्यौपानेले ४ हजार ९८७ मत पाएका थिए।

अनुकूलता

• २०७४ सालमा वाम गठबन्धन हुँदा समेत मीनेन्द्र रिजालले मोरङ–२ बाट जितेका थिए। तसर्थ, उनका निम्ति यो क्षेत्र परिचित छ।
• राष्ट्रिय राजनीतिमा परिचित व्यक्तित्व र केही सम्झनायोग्य भूमिका उनका निम्ति थप सहयोगी पक्ष हुन्।
• कांग्रेसको ऐतिहासिक आधार क्षेत्र हो, जहाँबाट गिरिजाप्रसाद कोइरालाले तीन पटक प्रतिनिधित्व गरेका थिए।

प्रतिकूलता

• पार्टीभित्रको अन्तरसङ्घर्ष र विगतमा रिजालले लिएका केही अडानहरू।
• कांग्रेसको बलियो पकड क्षेत्रमा प्रतिपक्षी प्रतिस्पर्धी बन्दै जानु।
• मतदातामा नयाँ राजनीतिक दलहरूप्रति आकर्षण बढ्दै जानु।