विरासत फर्काउने अन्तिम अवसर 

नेपाली राजनीतिमा कुनै समय यस्तो थियो, जहाँ पर्वत भन्नाकै साथ अर्जुन प्रसाद जोशीको नाम पर्याय बनेर आउँथ्यो। २०५६ देखि २०७० सालसम्मका तीन वटा निर्वाचनमा लगातार विजयको ‘ह्याट्रिक’ गरेर पर्वतलाई कांग्रेसको गढ बनाउने श्रेय जोशीलाई नै जान्छ। 

तर, समयको गति र राजनीतिका नयाँ खेलाडीहरूको उदयले गत एक दशकदेखि जोशीको विजय यात्रामा पूर्णविराम मात्र लगाएको छैन, उनलाई आफ्नो विरासत जोगाउनै धौ–धौ पर्ने स्थिति सिर्जना गरिदिएको छ।

२०८२ सालको यो निर्वाचन ७३ वर्षीय जोशीका लागि केवल एउटा चुनावी प्रतिस्पर्धा मात्र होइन; यो उनको झण्डै पाँच दशक लामो राजनीतिक यात्राको ‘अग्नि-परीक्षा’ हो। के उनी आफ्नो पुरानो किल्लामा पुनरागमन गर्न सफल होलान्? वा पदम गिरीसँगको हारको ‘ह्याट्रिक’ ले उनको सक्रिय राजनीतिक यात्रालाई बिट मार्नेछ? पर्वतको चुनावी गर्मी अहिले यसैको वरिपरि घुमिरहेको छ।

जन्मजात कांग्रेस

१३ असार २०१३ मा पर्वतको कुश्मा–४ मा जन्मिएका अर्जुन प्रसाद जोशीको नशा–नशामा कांग्रेसको राजनीति बगेको छ। उनी पर्वतका पुराना र निष्ठावान् कांग्रेस नेता अमृत जोशीका सन्तान हुन्। राजनीतिक परिवारमा हुर्केका जोशीले सानैदेखि लोकतान्त्रिक आन्दोलनको राप र तापलाई नजिकबाट चिन्ने मौका पाए।

जोशी केवल एक राजनीतिज्ञ मात्र होइनन्, उनी बौद्धिक व्यक्तित्व पनि हुन्। पोखराको पृथ्वीनारायण क्याम्पसबाट स्नातक र काठमाडौंको त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर गरेका जोशीले केही समय काठमाडौंको रत्न राज्यलक्ष्मी (आरआर) क्याम्पसमा प्राध्यापन समेत गरे। 

प्राध्यापन पेशामा रहँदा प्रजातान्त्रिक प्राध्यापक संघको सचिव बनेका जोशीले बौद्धिक वर्गलाई कांग्रेसको विचारसँग जोड्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। तर, प्राध्यापनको 'सफेद' पेशाभन्दा जनताको प्रत्यक्ष सेवा र राजनीतिको 'मैदान' ले उनलाई बढी आकर्षित गर्‍यो।

पर्वत कांग्रेसको नेतृत्व र संसदीय सफलता

जोशीको राजनीतिक क्षमताको खास पहिचान २०४६ सालको जनआन्दोलनपछि खुल्यो। २०४८ सालदेखि २०६४ सम्म लगातार १६ वर्ष उनले नेपाली कांग्रेस पर्वतको जिल्ला सभापतिको जिम्मेवारी सम्हाले। उनकै नेतृत्वमा पर्वतमा कांग्रेसले सांगठनिक रूपमा ठूलो फड्को मारेको थियो।

संसदीय राजनीतिमा जोशीको रेकर्ड एक समय अभेद्य थियो । २०५६ को आम निर्वाचनमा पहिलो पटक चुनावी मैदानमा उत्रिएका जोशीले पर्वत–१ बाट विजयी भएर आफ्नो संसदीय यात्रा सुरु गरे।

२०६४ को पहिलो संविधानसभामा देशभर माओवादीको लहर चल्दा पनि जोशीले पर्वतमा कांग्रेसको झन्डा जोगाए। २०७० सालको दोस्रो संविधानसभामा उनले पुनः जित हासिल गर्दै ‘विजयको ह्याट्रिक’ पूरा गरे। 

तीन पटक सांसद भए पनि उनी मन्त्री बन्न नपाउनुलाई पर्वतका कांग्रेस कार्यकर्ताहरूले जहिले पनि एउटा 'अधुरो धोको' को रूपमा लिने गरेका छन्।

२०७४ पछि असफलताका शृङ्खला

जोशीको अपराजित यात्रामा २०७४ सालमा धक्का लाग्यो। नेकपा एमालेले नयाँ र युवा उम्मेदवार पदम गिरीलाई मैदानमा उतार्यो। वाम गठबन्धनको बलियो आधार र युवा पुस्तामा परिवर्तनको चाहनाका कारण जोशी १२ हजार ४५६ मतको विशाल अन्तरले पराजित भए।

२०७९ को निर्वाचनमा जोशीका लागि परिस्थिति अनुकूल देखिन्थ्यो। उनलाई माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीको समेत साथ (गठबन्धन) थियो। तर, २,२६३ मतको झिनो अन्तरले उनी पुनः गिरीसँगै पराजित हुन पुगे। 

लगातार दुई वटा पराजय र पार्टीको आन्तरिक राजनीतिमा (१४औं महाधिवेशनमा गण्डकी प्रदेश सभापतिमा पराजित) देखिएको धक्काले जोशीको प्रभाव क्षेत्र खुम्चिएको विश्लेषण गरियो।

'गोल्डेन चान्स' कुरिरहेका जोशी

यसपटकको समीकरण विगतको भन्दा भिन्न र केही हदसम्म जोशीका लागि चुनौतीपूर्ण तर 'आशालाग्दो' दुवै छ । यसपटक कांग्रेस र एमाले दुवै एक्ला–एक्लै जस्तै मैदानमा छन्। गत निर्वाचनका सहयात्री माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादी मिलेर नेकपा बनेको छ र त्यसबाट युवा नेता मनोहरि तिमल्सिना उम्मेदवार बनेका छन् ।  

लगातार दुई कार्यकाल सांसद र मन्त्री भएका पदम गिरीविरुद्ध केही हदसम्म 'एन्टी-इन्कम्बेन्सी' देखिन सक्छ। सँगै, एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली नीतिको बचाउमा खरो उत्रिएका गिरीप्रतिको असन्तुष्टि जोशीका लागि अवसर बन्न सक्छ ।  

रास्वपाका सागर भुसालले पाउने मतले कसलाई बढी घाटा पुर्‍याउँछ भन्नेमा जोशीको भाग्य टिकेको छ। यदि रास्वपाले एमालेको असन्तुष्ट मत काट्यो भने त्यसको प्रत्यक्ष लाभ जोशीलाई हुनेछ।

योसँगै बदलिएको कांग्रेसको छवि र नारा बोकेर जाँदा विगतका असन्तुष्ट मतदाताको साथ यसपटक जोशीले पाउन सक्ने आकलन गर्न सकिन्छ । 

पर्वतमा जोशीको आफ्नै व्यक्तिगत 'भोट बैंक' छ। उनलाई गाउँ–गाउँका पुराना कार्यकर्ताले अझै पनि 'अभिभावक' मान्छन्। पर्वतको कुना–काप्चा र स्थानीय समस्यामा उनी पदम गिरीभन्दा बढी अनुभवी मानिन्छन्। लगातार दुई पटक हारेको र जीवनको उत्तरार्धमा पुगेको नेतालाई एकपटक जिताएर पठाउनुपर्छ भन्ने भावना केही मतदातामा हुन सक्छ। यी जोशीका अनुकूलता हुन् । 

प्रतिकूलता 

जोशीको तुलनामा एमालेका पदम गिरी निकै युवा र ऊर्जावान् देखिन्छन्। कांग्रेस पर्वतमा देखिएको आन्तरिक कलह र गुटबन्दीले जोशीलाई आफ्नै मत सुरक्षित गर्न चुनौती दिन सक्छ। सहरी र शिक्षित मतदाताहरू जो विगतमा कांग्रेसलाई भोट हाल्थे, उनीहरू अहिले रास्वपाको 'घण्टी' तिर आकर्षित हुने डर छ। यी जोशीका प्रतिकूलता बन्न सक्छन् । 

जोशीका लागि २०८२ को निर्वाचन उनको राजनीतिक पुनरागमनको अन्तिम प्रयास हो। यदि उनले यसपटक पनि पराजय भोगे भने पर्वतको राजनीतिमा उनको सक्रिय अध्याय लगभग समाप्त हुनेछ। तर, यदि उनले कम्युनिस्ट मत विभाजित हुँदाको फाइदा उठाउन सके भने आफ्नो साख फर्काउन सक्नेछन् ।