राजनीतिमा विरलै मात्र यस्ता संयोग जुर्छन्, जहाँ एउटै निर्वाचन क्षेत्रमा, उही दुई प्रतिस्पर्धीहरू लगातार तेस्रो पटक आमने–सामने हुन्छन्। पर्वत जिल्लाको संसदीय राजनीतिले २०८२ सालको निर्वाचनमा यस्तै एक दुर्लभ र रोचक ‘ट्रियोलोजी’ रच्दैछ। यहाँको चुनावी मैदानमा फेरि एकपटक नेकपा एमालेका प्रभावशाली युवा नेता पदम गिरी र नेपाली कांग्रेसका अनुभवी हस्ती अर्जुन प्रसाद जोशी छन् ।
२०७४ र २०७९ सालको निर्वाचनमा लगातार बाजी मारेका ४९ वर्षीय पदम गिरी आफ्नो जितको ‘ह्याट्रिक’ पूरा गरेर पर्वतलाई एमालेको अभेद्य किल्ला साबित गर्ने दाउमा छन्। उता, नेपाली कांग्रेसका ७३ वर्षीय नेता अर्जुन प्रसाद जोशी दुई पटकको हारको बदला लिँदै आफ्नो गुमेको विरासत फर्काउने र राजनीतिक जीवनको ‘सुखद अवतरण’ गर्ने अन्तिम कसरतमा छन्।
विद्यार्थी राजनीति हुँदै सिंहदरबारको यात्रा
२८ फागुन २०३३ मा पर्वतको दुर्लुङमा जन्मिएका पदम गिरीको राजनीतिक ग्राफ कुनै चलचित्रको नायकको जस्तै तीव्र गतिमा उकालो लागेको देखिन्छ। समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका गिरीको राजनीतिक जग विद्यार्थी आन्दोलन हो।
२०४७ सालमा अनेरास्ववियु (पाँचौं) बाट राजनीति सुरु गरेका उनी पृथ्वीनारायण क्याम्पस, पोखराको स्ववियु सदस्य, उपसभापति हुँदै सभापति बनेर विद्यार्थी राजनीतिमा आफ्नो नेतृत्व क्षमता सिद्ध गरे।
विद्यार्थी राजनीतिबाट पार्टी राजनीतिमा होमिएका गिरीले २०५४ सालमा दुर्लुङ गाउँ कमिटी सचिवबाट यात्रा थाले। निरन्तरको क्रियाशीलताका कारण २०७२ सालमा भएको एमालेको आठौं जिल्ला अधिवेशनबाट उनी जिल्ला अध्यक्षमा निर्वाचित भए। जिल्ला नेतृत्वमा आएपछि उनले पर्वतमा एमालेको संगठनलाई यति मजबुत बनाए कि २०७४ को निर्वाचनमा उनले पहिलो पटकमै शानदार जित निकाले।
गिरीको संसदीय यात्रा पनि लोभलाग्दो छ। सांसद मात्र नभएर उनले छोटो समयमै राज्यका महत्वपूर्ण जिम्मेवारीहरू सम्हाले । २०७९ सालमा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री बनेका उनी सोही वर्ष फागुनमा एमाले संसदीय दलको मुख्य सचेतक बने ।
२०८१ सालमा कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री बनेका उनी सोही वर्ष राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समितिको सदस्य बने ।
मन्त्री, मुख्य सचेतक र सचेतकको भूमिकामा रहँदा उनले देखाएको परिपक्वता र संसदमा खेल्ने भूमिकाले उनलाई राष्ट्रिय राजनीतिमा ‘सम्भावना बोकेका युवा नेता’ को रूपमा स्थापित गरेको छ। यही ‘ट्रयाक रेकर्ड’ देखाएर उनी तेस्रो पटक मतदाताको मन जित्न गाउँ पसेका छन्।
गिरीका लागि मैदान सहज भने छैन । कांग्रेसका अर्जुन प्रसाद जोशी पर्वतको राजनीतिका ‘भेट्रान’ खेलाडी हुन्। उनी २०५६, २०६४ र २०७० सालका तीन वटा निर्वाचन जितेर सांसद भइसकेका व्यक्ति हुन्। लामो समय कांग्रेस केन्द्रीय सदस्य रहेका जोशीको छवि जनतामा भिजेका, सरल र गाउँ–ठाउँका समस्या बुझ्ने नेताको रूपमा छ।
तर, समयको चक्र सधैं एकनास रहँदैन। २०७४ मा वाम लहर र २०७९ मा आफ्नै गठबन्धनको पूर्ण मत ट्रान्सफर नहुँदा उनले लगातार दुई पटक पराजय भोग्नुपर्यो। पार्टीभित्र युवा पुस्तालाई अवसर दिनुपर्ने आवाज उठिरहँदा पनि कांग्रेस नेतृत्वले पुनः जोशीलाई नै टिकट दिनुले दुईवटा संकेत गर्छ ।
पहिलो, पर्वत कांग्रेसमा जोशीको विकल्प तयार भइसकेको छैन ।
दोस्रो, जोशी स्वयम् एउटा ‘सम्मानजनक जित’ सहित बिदा हुन चाहन्छन्।
चुनावी गणित
पर्वतको चुनावी नतिजालाई केलाउने हो भने पदम गिरीको पल्ला भारी देखिन्छ, तर मतान्तर घट्दो क्रममा छ।
२०७४ सालमा एमाले र माओवादी केन्द्रबीच वाम गठबन्धन थियो। त्यसबेला गिरीले जोशीलाई १२,४५६ मतको विशाल अन्तरले पराजित गरेका थिए। गिरीले ३९,२७५ मत ल्याउँदा जोशी २६,८१९ मतमा सीमित भए। यो जितले पर्वतमा कांग्रेसको दशक लामो वर्चस्व तोडेको थियो।
२०७९ सालको निर्वाचनमा परिस्थिति ठिक उल्टो थियो। कांग्रेस, माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीबीच गठबन्धन थियो भने एमाले एक्लै (केही साना दलको साथ लिएर) मैदानमा थियो।
सबैले अनुमान गरेका थिए- सत्ता गठबन्धनको घेराबन्दीमा गिरी पर्नेछन्। तर, नतिजा आश्चर्यजनक आयो। २९,८७२ मत ल्याएर गिरीले गठबन्धनका साझा उम्मेदवार जोशी (२७,६०९) लाई २,२६३ मतले हराए।
सत्ता गठबन्धन हुँदाहुँदै पनि गिरीले जित्नुले दुईवटा कुरा पुष्टि गर्यो- पर्वतमा एमालेको ‘संगठनात्मक भोट’ अत्यन्तै बलियो छ र कांग्रेस–माओवादी गठबन्धनमा इमानदार भोट ट्रान्सफर भएन अथवा पदम गिरीले विपक्षीको भोट काट्न सफल भए ।
यो निर्वाचन गिरीका लागि प्राविधिक रूपमा २०७९ भन्दा असहज देखिन्न। किनकि २०७९ सालमा जोशीले प्राप्त गरेको २७,६०९ मतमा माओवादी केन्द्रको करिब ६ देखि ८ हजार मत मिसिएको अनुमान थियो। तर, यसपटक नेकपाले युवा नेता मनोहरि तिमल्सिनालाई मैदानमा उतारेको छ । नेकपा पुरानो माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादी एकता भएपछि बनेको पार्टी हो ।
तर राजनीति भनेको अंकगणित मात्र होइन, यो त मतदाताको मनोविज्ञान पनि हो । यो जेनजी आन्दोलनपछि हुन लागेको चुनाव हो । यसपटक राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट सागर भुसाल मैदानमा छन्।
२०७९ मा रास्वपाका जाल बहादुर पुर्जा पुनले ४,१७३ मत ल्याएका थिए। सहरी क्षेत्र (कुश्मा र फलेवास) का युवा र तटस्थ मतदाता, जो परम्परागत दलसँग रुष्ट छन्, उनीहरूको रोजाइमा रास्वपा पर्न सक्छ। ग्रामीण क्षेत्रका युवा पुस्ताका मतदाताको मत तान्न पनि गिरीलाई कठिन देखिन्छ ।
यद्यपि विगत ५ वर्षमा जिल्लाको विकासमा देखाएको सक्रियता र केन्द्रमा बनाएको पहुँचले मतदातामा ‘काम गर्ने नेता’ को छापलाई मतमा रुपान्तरण गर्ने प्रयासमा गिरी हुनेछन् ।
लगातार १० वर्ष (दुई कार्यकाल) सांसद र मन्त्री हुँदा उनी पार्टी नेतृत्वप्रति निकै बफादार देखिए । नेतृत्वको बचाउमा लाग्दा उनको छविमा केही क्षति पुगेकै छ । आफ्नै पार्टीभित्रका आकांक्षीहरूलाई व्यवस्थापन गर्न नसक्दा ‘अन्तर्घात’ हुने डर पनि उत्तिकै छ।
‘बुढेसकालमा अन्तिम पटक’ भन्दै जोशीले मतदातासँग भावनात्मक अपिल गरिरहेका छन्। लगातार दुई पटक हारेको नेताप्रति जनतामा एक किसिमको सहानुभूति हुन सक्छ। गाउँमा भिजेका पुराना कांग्रेसीहरूले जोशीको सम्मानका लागि पनि ‘गर वा मर’ को शैलीमा चुनाव लड्नेछन्।
