पुरानो पार्टीका नयाँ अनुहार

डडेल्धुराको राजनीतिक परिदृश्यमा यतिबेला एउटा नाम चर्चामा छ– मानसिंह माल ‘क्रान्ति’। उनी आगामी प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा डडेल्धुरा निर्वाचन क्षेत्रबाट नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) का नयाँ अनुहार हुन्।

तीन दशकभन्दा बढी लामो राजनीतिक यात्रामा उनले भूमिगत जनयुद्ध, सशस्त्र सङ्घर्ष र शान्ति प्रक्रियाका विभिन्न मोडहरू पार गरेका छन्।

मालको राजनीतिक जीवन २०५४ सालमा विद्यार्थी राजनीतिबाट सुरु भयो। त्यतिबेला उनी एमालेनिकट अखिल नेपाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन (अनेरास्ववियु) को डडेल्धुरा प्रारम्भिक कमिटीको अध्यक्ष बने। देशमा बहुदलीय व्यवस्थाको नयाँ प्रयोग भइरहेको र राजनीतिक उथलपुथलको वातावरण रहेको समयमा युवा मालले विद्यार्थी आन्दोलनमा सक्रिय भूमिका खेल्न थाले।

तर, मालको वैचारिक यात्रा यहीँसम्म सीमित रहेन। २०५५ सालमा उनी अखिल क्रान्तिकारीमा आबद्ध भए र डडेल्धुरा जिल्ला कमिटीको सदस्य बनेर थप उग्र राजनीतिक धारतर्फ अघि बढे। यो निर्णय उनको जीवनको महत्त्वपूर्ण मोड साबित भयो, जसले उनलाई आगामी वर्षहरूमा सशस्त्र सङ्घर्षको बाटोमा लग्यो।

२०५७ साल नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनको इतिहासमा निर्णायक वर्ष थियो। यही वर्ष माल नेकपा माओवादीमा पूर्णकालीन रूपमा भूमिगत भए। देशभर जनयुद्धको आगो दन्किरहेको समयमा उनले अखिल क्रान्तिकारीको डडेल्धुरा जिल्ला संयोजकको जिम्मेवारी सम्हाले। यो समय मालको राजनीतिक जीवनको सबैभन्दा कठिन र चुनौतीपूर्ण अवधि थियो।

२०५८ सालमा मालले थप निर्णय लिए– जनमुक्ति सेनामा भर्ती हुने। यो निर्णयसँगै उनी राजनीतिक कार्यकर्ता मात्र नभई सशस्त्र सङ्घर्षको प्रत्यक्ष योद्धा पनि बने। २०५९ सालसम्म उनी आदिवासी, जनजाति र सीमान्तकृत वर्गहरूको मुद्दा उठाउँदै निरन्तर जनयुद्धमा सहभागी रहे।

माओवादी पार्टीको सङ्गठनात्मक संरचनामा मालको उकालो यात्रा निरन्तर रह्यो। २०५९ सालमा उनी अखिल क्रान्तिकारीको डडेल्धुरा जिल्ला अध्यक्ष बने र सोही वर्ष पार्टीको जिल्ला कमिटी सदस्यसमेत निर्वाचित भए। यसले उनको नेतृत्व क्षमता र सङ्गठनात्मक कौशललाई प्रमाणित गर्‍यो।

२०६१ सालमा मालको राजनीतिक जीवनमा अर्को महत्त्वपूर्ण खुड्किलो थपियो। उनी सेती–महाकाली राज्य समितिको सदस्य बने र साथै डडेल्धुराको तत्कालीन 'जनसरकार' प्रमुख पनि बने। २०६५ सालमा माल जिल्ला सहसचिवको जिम्मेवारीमा पुगे। पार्टीको विभिन्न तहमा काम गर्दै उनले राजनीतिक परिपक्वता र अनुभव आर्जन गरिरहे।

२०६९ मा उनी एकीकृत माओवादी डडेल्धुरा जिल्ला संयोजक बने। देशको राजनीतिक परिदृश्य द्रुत गतिमा परिवर्तन भइरहेको थियो। २०७५ सालमा नेकपा एमाले र माओवादी केन्द्रको एकीकरण भयो। यस ऐतिहासिक एकीकरणको क्रममा माल नेकपाको डडेल्धुरा जिल्ला कमिटीको अध्यक्ष बने। यो जिम्मेवारी दुई फरक राजनीतिक धार र संस्कृतिलाई एकै छानामुनि ल्याउने चुनौती भएकाले झन् कठिन थियो।

तर, यो एकीकरण स्थायी भएन। पार्टी फेरि विभाजन भयो र २०७८ सालमा माल माओवादी केन्द्रको केन्द्रीय सदस्य तथा सुदूरपश्चिम प्रदेशको वरिष्ठ उपाध्यक्षको जिम्मेवारीमा पुगे।

हाल मालको राजनीतिक पहिचान नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको केन्द्रीय सदस्य र डडेल्धुराबाट प्रतिनिधिसभाको प्रत्यक्ष उम्मेदवारका रूपमा रहेको छ। उनले अहिलेसम्म कुनै पनि आमनिर्वाचनमा भाग लिएका छैनन्। यसले गर्दा उनलाई डडेल्धुरा निर्वाचनको राजनीतिमा नयाँ अनुहारका रूपमा हेरिएको छ।

यस क्षेत्रबाट नेपाली कांग्रेसका पूर्वसभापति एवम् प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले ७ पटक निर्वाचनमा जित हासिल गरेका छन्। तर, यसपटक भने कांग्रेसकै आन्तरिक किचलोका कारण देउवाले टिकट पाएनन्।

२०७९ को चुनावमा शेरबहादुर देउवाले २५ हजार ५३४ मत ल्याएर फराकिलो अन्तरले जित हासिल गरेका थिए। स्वतन्त्र उम्मेदवार बनेका सागर ढकालले १३ हजार ४२ र नेपाली कांग्रेस (बीपी) का कर्णबहादुर मल्लले ७ हजार ५३५ मत पाएका थिए।