निर्वाचन क्षेत्र फेर्दै प्रतिस्पर्धा गर्दै

उपेन्द्र यादवका लागि सप्तरी–३ को निर्वाचन "मधेसको मसिहा" को छवि जोगाउने अन्तिम मौका जस्तै छ। २२ जना प्रतिस्पर्धीका बीचमा यादवले मधेसी पहिचान र विकासको कस्तो 'आश्वासन' पस्कन्छन्, त्यसैले उनको चुनावी भाग्यको फैसला गर्नेछ।

०००

२०७९ सालको निर्वाचनमा सप्तरी–२ मा फराकिलो मतान्तरले पराजित भएका जनता समाजवादी पार्टी (नेपाल) का अध्यक्ष उपेन्द्र यादवले संसद् छिर्नका लागि उपनिर्वाचनलाई माध्यम बनाएका थिए। २०८० बैशाखमा भएको उपनिर्वाचनमा बारा–२ बाट चुनावी गठबन्धन गरी उनी निर्वाचित भएका थिए।

यसपटक यादवले अघिल्लोपटक प्रतिस्पर्धा गरेका दुवै क्षेत्र (सप्तरी–२ र बारा–२) छाडेर सप्तरी–३ रोजेका छन्।

सप्तरी–३ मा २०७९ सालको निर्वाचनमा जसपाले उम्मेदवार उठाएको थिएन। तत्कालीन समयमा एमालेलाई छाडिएको यस क्षेत्रमा यसपटक यादव आफैँ उम्मेदवार बनेका छन्।

सुनसरीमा जन्मिएर मोरङलाई स्थायी बसोबास बनाएका यादव मधेस आन्दोलनले जन्माएका नेता हुन्। राज्य पुनर्संरचना र संघीयताको एजेन्डा अन्तरिम संविधानमा नसमेटिएपछि उनले संविधान जलाएर आन्दोलनको शंखघोष गरेका थिए।

आत्मनिर्णयको अधिकारसहित 'समग्र मधेस एक प्रदेश' र समावेशीकरणको मुद्दा उठाएर अगाडि बढेका उनको नेतृत्वमा मधेसी जनअधिकार फोरम नेपाल राष्ट्रिय शक्तिका रूपमा उदय भएको थियो।

६५ वर्षीय यादवले २०३२ सालमा एसएलसी उत्तीर्ण गरेपछि धरानको हात्तीसार क्याम्पसबाट खाद्य प्रविधिमा आईएस्सी र विराटनगरको महेन्द्र मोरङ बहुमुखी क्याम्पसबाट मानविकी संकायमा स्नातक र स्नातकोत्तर गरेका हुन्।

यादवको राजनीतिक यात्रा २०३२ सालतिरै सुरु भएको थियो। प्रारम्भिक कालमा कम्युनिस्ट विचारधाराप्रति आकर्षित उनी पुष्पलाल समूहको अनेरास्ववियुमा आबद्ध भए। २०३५ सालमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता प्राप्त गरेका उनी दुई कार्यकाल प्रगतिशील विद्यार्थी युनियनको उपाध्यक्ष बने।

संघीयता र समावेशिताका मुद्दा स्थापित गर्ने मुख्य नेता भएकाले मधेसी मतदातामाझ उनको अझै पनि बलियो प्रभाव छ।

पुष्पलाल श्रेष्ठको निधनपछि उक्त समूहको नेतृत्व सहाना प्रधानले गरिन्। प्रधान र मनमोहन अधिकारीका पार्टीहरू मिलेर नेकपा (मार्क्सवादी) बनेपछि यादव त्यतै लागे। २०४३ सालमा नेपाली कांग्रेसले आह्वान गरेको सत्याग्रहमा सहभागी हुन काठमाडौँ आउँदा उनी गिरफ्तार भए र केन्द्रीय कारागारमा डेढ वर्ष बिताए।

२०४६ सालको राजनीतिक परिवर्तनपछि मार्क्सवादी र नेकपा (माले) मिलेर नेकपा (एमाले) बनेपछि यादव सुनसरी–मोरङमा सक्रिय भए। २०५४ सालमा नेपालगञ्जमा भएको छैटौँ महाधिवेशनमा पार्टीले तराई–मधेस, दलित र आदिवासी/जनजातिका मुद्दा नउठाएको भन्दै उनी एमालेबाट अलग भए। त्यसपछि विराटनगरमा शिक्षण पेसा गर्दै गैरसरकारी संस्थाका रूपमा ‘मधेसी जनअधिकार फोरम नेपाल’ गठन गरी मधेसका मुद्दामा सक्रिय भए।

२०६३/६४ को मधेस आन्दोलनका प्रमुख नेता यादवले २०६४ को पहिलो संविधानसभा निर्वाचनअघि फोरमलाई राजनीतिक दलमा रूपान्तरण गरी मोरङ–५ र सुनसरी–५ बाट चुनाव जिते। ५२ सिटसहित चौथो शक्तिका रूपमा उदाएको फोरमका अध्यक्ष यादव २०६५ र २०६७ मा उपप्रधान तथा परराष्ट्रमन्त्री बने।

यस क्षेत्रका रूपनी र विष्णुपुर जस्ता स्थानीय तहमा जसपा र लोसपाको पकड राम्रो छ, जसले यादवलाई चुनावी ग्राउन्डमा राहत दिनेछ।

२०७० को दोस्रो संविधानसभा चुनावमा उनी मोरङ–५ मा पराजित भए। पछि अशोक राई नेतृत्वको संघीय समाजवादी पार्टीसँग एकता गरी संघीय समाजवादी फोरम बनाएका उनी २०७४ मा सप्तरी–२ बाट निर्वाचित भए। केपी ओली नेतृत्वको सरकारमा उनी उपप्रधानसहित स्वास्थ्य र कानुन मन्त्री बनेका थिए।

२०७६ मा डा. बाबुराम भट्टराईको नयाँ शक्ति पार्टीसँग मिलेर समाजवादी पार्टी र पछि राजपासँग मिलेर जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) बन्यो। तर, यो १८ वर्षमा यादवको नेतृत्वमा दलहरू फुट्ने र जुट्ने क्रम चलिरह्यो। पछिल्लो समय अशोक राईको नेतृत्वमा जसपा विभाजित भएपछि यादवले जसपा (नेपाल) को नेतृत्व गरिरहेका छन्। निर्वाचनको मुखमा उनले महन्थ ठाकुर नेतृत्वको लोसपासँग एकता/गठबन्धन गराएका छन्।

यादव उम्मेदवार बनेको सप्तरी–३ मा अघिल्लो निर्वाचनमा कांग्रेसका दिनेशकुमार यादव विजयी भएका थिए। २०७९ को समानुपातिक मत परिणामअनुसार यस क्षेत्रमा जनमत पार्टी पहिलो स्थानमा (१८,३४० मत) थियो भने कांग्रेस दोस्रो र जसपा तेस्रो स्थानमा थिए। हाल लोसपासँगको सहकार्यले यादवको मत बढ्ने अनुमान गरिएको छ।

अशोक राई नेतृत्वको पार्टी विभाजन र सीके राउतको उदयका बीच यादवले महन्थ ठाकुरसँग गरेको सहकार्यले उनलाई केही सहज बनाए पनि जित सुनिश्चित देखिँदैन।

यसपटक सप्तरी–३ मा यादवले एमालेका ताराकान्त चौधरी, कांग्रेसका दिनेशकुमार यादव, नेकपाका अरुणकुमार साह र रास्वपाका अमरकान्त चौधरी लगायत २२ प्रतिस्पर्धीको सामना गर्दैछन्।

यस क्षेत्रमा रूपनी, विष्णुपुर, राजगढ, शम्भुनाथ र डाक्नेश्वरी नगरपालिकाका वडाहरू पर्दछन्। रूपनी र विष्णुपुरमा क्रमशः लोसपा र जसपाले जितेका कारण ती क्षेत्रमा यादवको पकड बलियो देखिन्छ।

मधेसी जन अधिकार फोरमदेखि जसपा नेपालसम्म आइपुग्दा यादवमाथि सत्ताका लागि जोसुकैसँग जस्तोसुकै सम्झौता गर्ने नेताको आरोप लाग्ने गरेको छ। उनी मधेसका मुद्दा स्थापित गर्ने मुख्य नेता भए तापनि पछिल्लो समय उनको व्यक्तिगत छविमाथि प्रश्न उठ्ने गरेको छ।